Στις έρευνες, η αξία κρίνεται στο τέλος: από το αν το αποτέλεσμα μπορεί να σταθεί, να ελεγχθεί και να αξιοποιηθεί. Η νομιμότητα δεν είναι το «πρέπει» που μπαίνει εμπόδιο στη δουλειά· είναι ο κανόνας που κάνει τη δουλειά χρήσιμη. Ακολουθεί μια εξήγηση γιατί η τήρηση των ορίων προσθέτει αξία, πώς προστατεύει τον πελάτη και γιατί καμία σοβαρή εκτίμηση δεν ξεκινά με υποσχέσεις για βέβαια αποτελέσματα.
Γιατί η νομιμότητα είναι προϋπόθεση αξίας και όχι γραφειοκρατικό βάρος
Στην πράξη, η αξία μιας πληροφορίας δεν εξαρτάται μόνο από το περιεχόμενό της· εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο αποκτήθηκε. Ένα στοιχείο που φαίνεται εντυπωσιακό σε μια συζήτηση μπορεί να καταρρεύσει μόλις τεθεί υπό έλεγχο, αν προέκυψε κατά παράβαση των κανόνων. Το Σύνταγμα, στο άρθρο 19, κατοχυρώνει το απόρρητο των επικοινωνιών και ορίζει ότι αποδεικτικά μέσα που αποκτήθηκαν με παράβαση της διάταξης δεν λαμβάνονται υπόψη. Παράλληλα, το άρθρο 370Α του Ποινικού Κώδικα για την παράνομη υποκλοπή και καταγραφή, καθώς και το πλαίσιο του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (ΕΕ 2016/679) με τον νόμο 4624/2019, θέτουν σαφείς φραγμούς. Οι φραγμοί αυτοί δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες· καθορίζουν τι μπορεί να χρησιμοποιηθεί και τι όχι.
Γι’ αυτό η νομιμότητα λειτουργεί ως προϋπόθεση αξίας. Μια αναφορά που στηρίζεται σε παρατήρηση σε δημόσιους χώρους, σε έρευνα δημόσιων πηγών και μητρώων, σε διακριτικές συζητήσεις με πρόσωπα που δέχονται να μιλήσουν και σε χρονολογημένη τεκμηρίωση έχει ένα βασικό πλεονέκτημα: αντέχει στον έλεγχο. Ο δικηγόρος του πελάτη μπορεί να τη διαβάσει, να τη δεχθεί ή να την απορρίψει ως υλικό και να κρίνει εκείνος πώς θα την αξιοποιήσει, χωρίς να εκτεθεί ο ίδιος ο εντολέας. Αντίθετα, ένα «εύρημα» που αποκτήθηκε με τρόπο μη σύννομο δεν είναι απλώς άχρηστο· μπορεί να μετατραπεί σε κίνδυνο για όποιον το επικαλεστεί.
Υπάρχει όμως και η πλευρά που συχνά παραβλέπεται: η διαπραγματευτική αξία. Όταν η πληροφορία είναι τεκμηριωμένη με τρόπο που δεν αφήνει περιθώριο αμφισβήτησης, η συζήτηση αλλάζει επίπεδο. Ακόμη και αν η υπόθεση δεν φτάσει ποτέ σε δικαστήριο, η καθαρή προέλευση των στοιχείων στερεί από τον αντίδικο το επιχείρημα ότι αποκτήθηκαν παράνομα. Η ισχύς δεν βρίσκεται στον εντυπωσιασμό, αλλά στη σταθερότητα.
Στο σημείο αυτό, η επιλογή επαγγελματία έχει μεγαλύτερη σημασία από τον εξοπλισμό. Ένας ντετέκτιβ με άδεια, με ιστορικό και με σαφή όρια δεν χρειάζεται να υποσχεθεί υπερβολές, γιατί η αξία της δουλειάς του φαίνεται στο παραδοτέο. Άλλωστε η άδεια ελέγχεται: ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει να τη δει στην πρώτη συνάντηση, όπως συμβαίνει με την άδεια υπ’ αριθμόν 4891/7/1/90-δ’. Η διαφάνεια στην ταυτότητα του επαγγελματία είναι το πρώτο δείγμα γραφής για το πώς θα χειριστεί την υπόθεση.
Τα όρια δεν είναι διαπραγματεύσιμα: τι δεν κάνει ποτέ ένας σοβαρός επαγγελματίας
Η συζήτηση για τη νομιμότητα αποκτά νόημα μόνο όταν γίνει συγκεκριμένη. Υπάρχουν πράγματα που ένας σοβαρός επαγγελματίας δεν τα κάνει ούτε όταν του ζητηθούν, ούτε όταν ο πελάτης δηλώσει ότι αναλαμβάνει ο ίδιος την ευθύνη. Δεν υποκλέπτονται τηλεφωνικές συνομιλίες. Δεν διαβάζονται μηνύματα τρίτων. Δεν μπαίνει κανείς σε λογαριασμούς ή συσκευές άλλων ενηλίκων. Δεν τοποθετείται κρυφό GPS ή λογισμικό σε ξένο όχημα ή κινητό. Δεν αντλούνται τραπεζικά, τηλεφωνικά ή φορολογικά δεδομένα τρίτων. Δεν γίνεται καταγραφή μέσα σε ιδιωτικούς χώρους. Αυτά δεν είναι «δύσκολες» υπηρεσίες· είναι παράνομες πράξεις.
Γιατί όμως η άρνηση αυτή είναι προς το συμφέρον του πελάτη και όχι απέναντί του; Πρώτον, γιατί όποιος ζητά παράνομο υλικό εκτίθεται ο ίδιος ποινικά, ακόμη και αν δεν το χειρίστηκε προσωπικά. Δεύτερον, γιατί το υλικό αυτό συνήθως δεν αξιοποιείται και η υπόθεση χάνει την αξιοπιστία της. Τρίτον, γιατί δημιουργείται μόνιμος μοχλός πίεσης: όποιος γνωρίζει ότι ο πελάτης διαθέτει παράνομα αποκτημένο υλικό μπορεί να το στρέψει εναντίον του. Η προστασία του εντολέα περνά από την καθαρή διαδικασία, όχι από το εντυπωσιακό εύρημα.
Γι’ αυτό η πρώτη συζήτηση περιλαμβάνει πάντα έλεγχο νομιμότητας και σκοπιμότητας. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι θέλετε να μάθετε», αλλά και «για ποιον λόγο το ζητάτε». Η ανάθεση είναι σύννομη όταν υπάρχει έννομο συμφέρον και θεμιτός σκοπός: για παράδειγμα, η προστασία οικογενειακών ή περιουσιακών συμφερόντων, η διερεύνηση απάτης σε βάρος επιχείρησης, η προετοιμασία δικηγορικής υπόθεσης. Αν το αίτημα δεν μπορεί να υπηρετηθεί νόμιμα, η απάντηση οφείλει να δοθεί από την αρχή και να είναι ξεκάθαρη, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι η συνεργασία δεν θα προχωρήσει.
Το ίδιο ισχύει και για τη μέθοδο. Ένας ιδιωτικός ερευνητής που εργάζεται με κανόνες στηρίζεται στην αθόρυβη παρατήρηση, στην αξιοποίηση δημόσιων πηγών, στις ήρεμες και σύννομες συνομιλίες και στη σχολαστική τεκμηρίωση. Η εμπειρία και η κρίση μετρούν περισσότερο από τον εξοπλισμό, γιατί εκείνες καθορίζουν πού σταματά η έρευνα. Και αυτό το «σταματά» είναι συχνά το πιο χρήσιμο στοιχείο μιας υπόθεσης.
Ρεαλισμός αντί για υποσχέσεις: τι μπορεί να ειπωθεί εξ αρχής
Υπάρχει ένα σημείο όπου η νομιμότητα συναντά την ειλικρίνεια: η περιγραφή του αναμενόμενου αποτελέσματος. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί από την πρώτη συνάντηση ότι θα εντοπιστεί ένα πρόσωπο, ότι θα αποκαλυφθεί μια πράξη ή ότι ένα δικαστήριο θα δεχθεί ένα συγκεκριμένο στοιχείο. Όποιος υπόσχεται βέβαια αποτελέσματα πριν καν εξετάσει τα δεδομένα είτε δεν γνωρίζει πώς λειτουργούν οι έρευνες είτε επιλέγει να εντυπωσιάσει. Και στις δύο περιπτώσεις, ο πελάτης πληρώνει το κόστος της υπερβολής.
Αυτό που μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα είναι η διαδικασία. Πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε εργασία, δίνεται γραπτό σχέδιο δράσης και εξατομικευμένη γραπτή κοστολόγηση, γιατί κάθε υπόθεση διαφέρει σε διάρκεια, γεωγραφία, αριθμό ερευνητών και υλικό που απαιτείται. Δεν υπάρχει ενιαίος τιμοκατάλογος, ακριβώς επειδή δεν υπάρχουν δύο ίδιες υποθέσεις. Κατά τη διάρκεια προβλέπονται ενημερώσεις σε συμφωνημένα σημεία και προσαρμογή του σχεδίου όταν αλλάζουν τα πραγματικά δεδομένα. Στο τέλος παραδίδεται γραπτή αναφορά, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, με χρονολόγιο, τόπους, σαφή διάκριση ανάμεσα σε τεκμηριωμένα γεγονότα και εκτιμήσεις και φωτογραφικό ή οπτικοακουστικό υλικό μόνο από δημόσιους χώρους.
Η ειλικρίνεια φτάνει μέχρι το σημείο να ειπωθεί ότι δεν χρειάζεται έρευνα. Συμβαίνει συχνότερα απ’ όσο φαντάζεται κανείς: ένα ζήτημα μπορεί να λυθεί με νομική συμβουλή, με μια επίσημη πράξη ή με απλή επικοινωνία. Το να το πει κανείς αυτό εξοικονομεί χρόνο και χρήμα στον ενδιαφερόμενο και θωρακίζει τη σχέση εμπιστοσύνης. Η αξιοπιστία ενός επαγγελματία δεν κρίνεται από το πόσες υποθέσεις αναλαμβάνει, αλλά από το πόσο καθαρά εξηγεί ποιες δεν πρέπει να αναλάβει.
Σε πρακτικό επίπεδο, η δουλειά καλύπτει όλη την Αττική από το γραφείο της Αιόλου 104, λίγα λεπτά με τα πόδια από το μετρό της Ομόνοιας, καθώς και την υπόλοιπη Ελλάδα και το εξωτερικό, είτε με μετακίνηση είτε μέσω δικτύου συνεργατών. Οι συναντήσεις γίνονται κατόπιν ραντεβού, ώστε να μην συναντιούνται οι πελάτες μεταξύ τους, ενώ η πρώτη συζήτηση μπορεί να γίνει και τηλεφωνικά, με βιντεοκλήση ή σε ουδέτερο χώρο. Η πρώτη επαφή είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση, και είναι το σημείο όπου τίθενται εξαρχής τα όρια, ο σκοπός και το κόστος, πριν αναληφθεί οποιαδήποτε ενέργεια.
